Czy EMDR można przerwać w trakcie sesji?

Podczas terapii EMDR możesz zauważyć, że emocje, obrazy lub odczucia z ciała stają się intensywniejsze, niż się spodziewałeś lub spodziewałaś. To dobry moment, żeby powiedzieć o tym terapeucie, nawet jeśli trudno od razu nazwać dokładną przyczynę. Rozmowa o granicach jest częścią terapii, a nie przeszkodą w jej przebiegu.

Czy mogę poprosić o przerwanie EMDR w dowolnym momencie?

Tak, możesz poprosić o przerwanie EMDR w dowolnym momencie sesji. Nie musisz czekać na umówiony koniec ani uzasadniać swojej decyzji w sposób, który będzie dla Ciebie dodatkowym obciążeniem. Wystarczy krótkie zdanie: „Chcę przerwy”, „Zatrzymajmy to” albo „Nie jestem teraz gotowy lub gotowa, żeby iść dalej”. Możesz też ustalić z terapeutą wcześniej prosty sygnał ręką, gdy mówienie będzie trudne. Terapeuta powinien zatrzymać stymulację i sprawdzić, czego potrzebujesz. Przerwanie pracy z materiałem nie odbiera Ci prawa do dalszej rozmowy o tym, co właśnie się pojawiło.

Jak można zatrzymać EMDR podczas ćwiczenia?

EMDR można zatrzymać przez umówiony sygnał, słowa albo bezpośrednią prośbę o pauzę. Przed rozpoczęciem pracy warto ustalić, jak zgłosisz, że chcesz się zatrzymać, oraz co wtedy nastąpi. Stymulacja bilateralna, czyli naprzemienne bodźce, na przykład ruch oczu, dźwięki lub dotyk, powinna zostać przerwana, kiedy o to poprosisz. Następnie terapeuta może zaprosić Cię do zauważenia otoczenia, spokojnego oddechu albo kontaktu ze stopami opartymi o podłogę. Nie chodzi o to, aby „wytrzymać za wszelką cenę”, lecz aby dostosować tempo pracy do aktualnych możliwości.

Co dzieje się po przerwaniu sesji EMDR?

Po przerwaniu sesji EMDR zwykle przechodzi się do uporządkowania bieżącego stanu i rozmowy o tym, co było potrzebne. Terapeuta może zaproponować stabilizację, czyli ćwiczenia pomagające wrócić uwagą do teraźniejszości i poczucia kontaktu z otoczeniem. Możecie też omówić, co uruchomiło potrzebę zatrzymania: intensywne wspomnienie, napięcie w ciele, poczucie odrętwienia albo trudność z pozostaniem w kontakcie. W swojej pracy obserwuję, że takie zatrzymanie często daje ważną informację o tempie terapii i sposobie prowadzenia kolejnych spotkań. Nie trzeba od razu podejmować decyzji, czy wrócić do tego samego tematu.

Czy przerwanie sesji oznacza, że terapia EMDR nie działa?

Nie, przerwanie sesji nie oznacza, że terapia EMDR nie działa. Może wskazywać, że w danym momencie potrzebujesz więcej przygotowania, wolniejszego tempa albo innego sposobu pracy. EMDR nie polega na zmuszaniu się do przeżywania trudnych treści. Istotne jest zachowanie kontaktu ze sobą i możliwość komunikowania, co dzieje się w trakcie spotkania. Czasem zatrzymanie pozwala lepiej zrozumieć własne granice i potrzeby. Innym razem pokazuje, że warto przez pewien czas skupić się na stabilizacji, zasobach i budowaniu poczucia wpływu, zanim wróci się do konkretnego wspomnienia.

Czy mogę zakończyć całą terapię EMDR, a nie tylko jedną sesję?

Tak, możesz zakończyć terapię EMDR, choć warto omówić tę decyzję z terapeutą. Zgoda na przerwanie terapii EMDR nie jest jednorazowym dokumentem, który odbiera Ci możliwość zmiany zdania. Możesz powiedzieć, że nie chcesz kontynuować, potrzebujesz dłuższej przerwy albo chcesz skorzystać z innej formy pomocy. Rozmowa kończąca może pomóc uporządkować to, co zostało zrobione, co pozostało otwarte i czego potrzebujesz dalej. Jeśli decyzja wynika z trudnego doświadczenia podczas sesji, możesz również powiedzieć o tym wprost. Masz prawo otrzymać wyjaśnienie dotyczące dalszego postępowania.

Co jeśli boję się, że terapeuta źle odbierze moją decyzję?

Terapeuta nie powinien traktować prośby o przerwanie jako nieposłuszeństwa, braku motywacji ani osobistej krytyki. Możesz obawiać się oceny, zwłaszcza jeśli wcześniej zdarzało się, że Twoje granice były pomijane. W takiej sytuacji pomocne bywa powiedzenie: „Boję się, że rozczaruję Cię, jeśli przerwę” albo „Trudno mi odmówić, dlatego potrzebuję, żebyśmy ustalili jasny sygnał”. Reakcja terapeuty na Twoją granicę jest ważną informacją o jakości współpracy. Pytania i wątpliwości można omawiać bez konieczności natychmiastowego wracania do trudnego materiału.

Czy terapeuta może odmówić przerwania ćwiczenia?

Terapeuta nie powinien kontynuować stymulacji wbrew wyraźnej prośbie o zatrzymanie. Może natomiast zapytać, czy potrzebujesz krótkiej pauzy, zakończenia pracy z danym wspomnieniem czy końca całej sesji. Takie pytanie służy doprecyzowaniu Twojej potrzeby, a nie odebraniu Ci decyzji. Terapeuta może też wyjaśnić, że przed wyjściem warto poświęcić kilka minut na uspokojenie i uporządkowanie kontaktu z teraźniejszością. To nie jest równoznaczne z obowiązkiem dalszej pracy EMDR. Jeśli czujesz presję, możesz powtórzyć jasno: „Nie chcę teraz kontynuować stymulacji”.

Jak przygotować się do możliwości przerwania sesji?

Przed sesją możesz przygotować jedno proste zdanie, którym zasygnalizujesz potrzebę zatrzymania. Warto też ustalić z terapeutą, jak będzie wyglądało zakończenie spotkania, jeśli praca zostanie przerwana wcześniej. Pomocne może być przypomnienie sobie kilku rzeczy w otoczeniu, które widzisz, dźwięków, które słyszysz, oraz kontaktu ciała z krzesłem lub podłogą. Nie jest to test do zdania ani warunek uczestnictwa w terapii. W pracy z osobami korzystającymi z EMDR zwracam uwagę, że sama świadomość posiadania sygnału stop często zmniejsza napięcie przed rozpoczęciem ćwiczenia.

Co zrobić, jeśli po przerwaniu nadal czuję silne emocje?

Jeśli po przerwaniu nadal czujesz silne emocje, powiedz o tym terapeucie i nie wychodź ze spotkania bez omówienia tego, czego potrzebujesz. Można na przykład opisać, czy pojawia się napięcie w ciele, pustka, dezorientacja, płacz albo trudność z koncentracją. Terapeuta może pomóc skierować uwagę na teraźniejszość i ustalić, jak bezpiecznie zakończyć spotkanie. Po sesji warto ograniczyć wymagające zadania, jeśli masz taką możliwość, oraz zaplanować spokojny czas na powrót do codzienności. Gdy pojawiają się nowe lub nasilone objawy fizyczne, skontaktuj się z lekarzem. Nie próbuj samodzielnie interpretować każdego odczucia jako efektu terapii.

Czy po przerwaniu można wrócić do EMDR na kolejnej sesji?

Tak, po przerwaniu możesz wrócić do EMDR na kolejnej sesji, ale nie musisz od razu kontynuować tego samego tematu. Początek spotkania może służyć sprawdzeniu, jak reagujesz na myśl o dalszej pracy, omówieniu poprzedniej sesji i ustaleniu aktualnego celu. Możesz poprosić o wolniejsze tempo, krótsze odcinki stymulacji albo więcej czasu na rozmowę. Możliwe jest także pozostanie przy przygotowaniu i stabilizacji. Decyzja powinna wynikać z bieżącej oceny Twojego stanu, a nie z poczucia winy czy przekonania, że trzeba „dokończyć” rozpoczęty proces.

Po czym poznać, że potrzebuję porozmawiać o zmianie sposobu pracy?

Warto porozmawiać o zmianie sposobu pracy, jeśli regularnie wychodzisz z sesji w stanie silnego przeciążenia, nie rozumiesz celu ćwiczeń albo czujesz, że nie możesz swobodnie powiedzieć „stop”. Sygnałem może być również narastająca nieufność, unikanie spotkań lub poczucie, że decyzje dotyczące terapii zapadają bez Twojego udziału. Taka rozmowa nie musi od razu oznaczać zakończenia współpracy. Możecie ustalić inne tempo, większy nacisk na przygotowanie albo czasową zmianę celu terapii. Jeśli po rozmowie nadal brakuje szacunku dla Twojej zgody i granic, masz prawo rozważyć zakończenie współpracy i poszukanie innej pomocy.

Jeśli chcesz omówić, czy EMDR jest odpowiednią formą pomocy w Twojej sytuacji, możesz umówić konsultację psychologiczną i terapię EMDR z Edytą Nowakowską.